به سین

نیستن

layalila6 — Tue, 27 May 2008 18:04:18 GMT

...تا چه شود...

دستاورد

layalila6 — Sun, 25 May 2008 05:52:18 GMT

شیعه گری برای استخدام

شرح یک ماجرای واقعی در یک محیط اداری

«ما سنّی استخدام نمی کنیم»

این جمله ی وحشتناک را مسؤول اداری یکی از ادارات محترم یکی از شهرهای حالا مرکز استان شده ی کشور،هفته ی پیش خطاب به من و دوستم که به آنجا مراجعه کرده بودیم، گفت.

دوباره بخوانید:

«ما سنی استخدام نمی کنیم.»

می پرسید چرا این جمله را به ما گفت؟

ما رفته بودیم تا از آخرین وضعیت درخواست استخدامی دوستم اسماعیل که به این اداره ی محترم تقاضای کار داده بود، اطلاع پیدا کنیم و ببینیم روند استخدامی اش در چه مرحله ای است.

دست بر قضا متوجه شدیم که همه ی شرایط لازم برای استخدام شدن یا قرارداد بستن را کسب کرده و پرونده اش هم توسط یکی از مسؤولین اداره ی محترم برای تکمیل و طی کردن امور اداری به مسؤول اداری اداره ی محترم ارجاع داده شده بود.

خوشحال بودیم و به همین دلیل هم خوشحال برای پیگیری کار به سراغ مسؤول اداری زحمتکش!!! اداره- که از وجناتش معلوم بود شیعه است- رفتیم. او پرونده را از کارتابلش درآورد و شروع به مطالعه کرد، اما ناگهان انگار که پدرش را کشته باشند با یک حالت عجیبی گفت: «آقا نمی شه، شما اهل تسنن هستی، نمی شه»

تعجب کردیم.

بعد هم زنگ زد به همان مسؤول قبلی که پرونده را به او ارجاع داده بود و یواشکی ولی با تحکم به او گفت: «مگه نمی دونی نمی شه سنی ها رو استخدام کرد، پس چرا فرستادیش اینجا». بعد هم یک سری چیزهای مختلف و احتمالاً رازآلودی گفت که ما چیز نفهمیدم و گوشی را قطع کرد.

دوستم اسماعیل گفت: «ولی من که شرایطش را دارم، فوق لیسانس هستم، هیچ سابقه ای هم ندارم، سربازی هم رفته ام، یعنی هیچ امکانی ندارد؟»

مسؤول اداری شیعه مذهب گفت: «نه، ما سنی استخدام نمی کنیم»

با خودم فکر کردم که «عجب جرمی، ای خدا تو کجایی؟».

اسماعیل بنده خدا هیچی نگفت. رو کرد به من و خواست که برویم، اما من نتوانستم جلو خودم را بگیرم. شروع کردم به بحث کردن با طرف که شاید بتوانم راضی اش کنم. گفتم : « مگه خود خدا نگفته هیچ کس به هیچ کس برتری نداره مگه به تقوا؟ این بچه از شما ریشوهای ریاکار خیلی مؤمن تر و درستکارتره ، چهره و اخلاقش را هم که می بینی پس چرا ظلم می کنی آقاجان؟ چرا حقش رو نمی دی؟»

اما جناب شیعه مذهب فقط ما را مسخره کرده و گفت: «برید بیرون»

حالا کار مورد تقاضای اسماعیل چی بود؟

مسوول دفترمدیر یک اداره ی کوچک

بیچاره آنقدر زیر فشار بیکاری بوده و هست که حاضر شده بود با مدرک فوق لیسانس مسؤول دفتر یک اداره زپرتی در یک شهر کوچک بشود ولی همین را هم دریغ داشتند در حالی که شرایطش را به طور کامل داشت.

من البته به یمن شیعه بودن تاریخی پدر و مادرم مثلاً شیعه بوده و توی مشهد مشغول به کار هستم ولی این اسماعیل مهربان که ترکمن هم هست، فعلاً بیکار است.

ما با هم همکلاسی هستیم.

این آدم که به جرم «اهل تسنن» بودن از کار در ادارات ایران محروم است، چند تا ویژگی دارد:

ایرانی است

خانواده روستایی و فقیری دارد

مؤمن است به تمام معنا

اهل تهمت زدن، فحش دادن و غیبت کردن نیست

دروغ نمی گوید

بلند حرف نمی زند و مهربان است

ریش و پشم هم ندارد

ضعیف جثه و البته متأهل است. همین

اما ظاهراً اینها اصلاً اینجا ملاک نیست بلکه ملاک برای احترام گذاشتن و استخدام کردن آدمها یک قیافه ی فرمیک با کت و شلوار، ریش و پشم، تسبیح و ریاکاری و نفاق است.

معلوم نیست توی این کشور گل و بلبل چه می گذرد که معیار استخدام انسان ها تظاهر به «شیعه گی»شان است نه استحقاق و شایستگی آنها ؟

ظاهراً این دومین یا سومین شکست اسماعیل برای استخدام شدن در این چندماهه ی اخیر است.

آن وقت شما ببینید این رفتار چقدربا اصول اولیه انسانی مغایر است . البته این را تعمیم نمی دهم به همه جا و همه کس ولی دیده و شنیده ام که خیلی جاها همینطور بوده.

یادم هست چندسال پیش که یکی از دوستانم از غرب کشور به مشهد آمده بود تا مگربرای گذران زندگی کاری دست و پا کند ،از ترس اینکه یک وقت نفهمند اهل تسنن است اصلا به هیچ جا نگفت که چه مذهبی دارد و چطوری فکر می کند، و با وجود اینکه یک انسان لائیک،شرابخوار و به اصطلاح اهل حال است فعلا با ته ریش برادرانه و کت و شلوار اداری اش به شدت مشغول ریاکاری و تظاهر توی یکی از ادارات همین شهر مشهد است. البته تا وقتی که توی اداره است.

چه دستاوردهایی داریم حالا

تماشا

layalila6 — Thu, 22 May 2008 08:48:18 GMT

پنجره ی اتاقت بازاست

اما پشت پرده ها

تکان هیچ پلکی نیست

تا به شانه های من خیره شود

و ببیند

تمام این سالها

به تمام پنجره های بسته

خیره می شوم.....

در ایستادن

layalila6 — Tue, 20 May 2008 08:29:18 GMT

حالا که می دانم پشت این خطها

تو انتظارم را می کشی

زنده می مانم

.....و رگهایت را ادامه می دهم.......

.....تا به جهان اضافه شوی...........

پشت این خطها

حالا که می دانی

کلمه از پلک تو برمی دارم

چرا نمی گویی:

مادر که چراغ می گذارد پشت در

نشانه ی چیست؟

سکوت

layalila6 — Sun, 18 May 2008 10:16:18 GMT

من غار خودم را دارم

فردوسیا4

layalila6 — Mon, 12 May 2008 09:12:18 GMT

« روستای پاژ»‌ زادگاه فردوسی

           همچنان مورد بي توجهي متوليان فرهنگي كشور

یادم هست چند ماه پیش که به اتفاق استادان ادبیات دانشگاه فردوسی برای بازدید از زادگاه فردوسی به «روستای پاژ» رفته بودیم همه از وضعیت اسفبار روستا و فقر مردم منطقه دچار بهت و تعجب شده بودند و متحیر از اینکه روستایی با این قدمت تاریخی و منطقه ای با این همه اهمیت در طول قرون متمادی چطور می شود كه آب نداشته باشد، خانه هایش مخروبه باشد، كوچه هايش آسفالت نباشد، و بدتر از همه چرا باید مردمش از اینکه نام «فردوسی» روی روستایشان هست احساس بدبختی کنند؟



                مرکز روستای پاژ جایی که خانه منسوب به فردوسی بالای آن قرار گرفته

                                 البته به مدد دوستان مسوول/ حسابی ویران است

یادم هست که اینها را طي يك گزارش، كامل نوشتم. با مردم روستای «پاژ» صحبت هم کردم ولی هیچ فایده ای نداشت. نه سازمان میراث فرهنگی، نه اداره راه نه سایر نهادهای وابسته به امر گردشگری به هیچ وجه به این امر توجه نکردند. تعجب برانگیزتر از همه این بود که مردم مشهد هم اکثراً نمی دانستند و نمی دانند که محل زادگاه فردوسی یعنی «روستای پاژ» در همین ۱۵ کیلومتری شهرشان قرار گرفته و محلی که حکیم توس تنها جنگ زندگی اش يعني "جنگ اندرخ" را در آنجا دیده نزدیک همین «سد کارده» كه همه براي تفريح به انجا مي روند، واقع شده، متأسفانه این روستا و این منطقه به شکل عجیبی در طی سالیان سال زیر گرد وغبار فراموشی تاریخ مانده است و امروزه روز هم که می تواند مرکز غنی و قابل توجهی برای جذب توریست و گردشگر و بالابردن شرایط اقتصادی منطقه ي توس باشد، همچنان مورد بی توجهی، بی مهری و بی مسؤولیتی متولیان فرهنگی كشورقرار می گیرد.



              این عکس دقیقا از پشت محلی گرفته شده که منسوب به منزل فردوسی است

                   و درست در مرکز روستا قرار گرفته. پر از زباله و نخاله ی بنایی

ديروز هم كه دوباره با يكي دوتا از دوستان به محل زادگاه فردوسی رفتیم با کمال تعجب دیدم که همه چیز مثل سابق است، هیچ چیزی عوض نشده بود؛ یعنی بهتر نشده بود. با مردم روستا که حرف می زدیم عموماً از وضعیت موجود گله مند و عصبانی بودند. یک عده از جوانان معترض می گفتند: «شما هم آمدین طلاهای اینجا رو به یغما ببرین؟» منظورشان كاملا مشخص بود. آنقدر توی این سال ها وعده شنیده و عمل ندیده بودند که به همه شک داشته و دارند. می گفتند: «هر سال یک عده ای می آیند اینجا و از ما و خانه ی فردوسی بازدید می کنند. یکسری حرف ها هم می زنند و می روند ولی وضع ما همین است که هست. بهتر که نمی شود هیچ بدترهم شده.



                             قسمت پشتی قلعه که پر است از زباله و خرابی

جالب اینجاست که بدانید بر بالای تپه ای که وسط روستا واقع شده و خانه ی منسوب به فردوسی است بچه های مهربان روستا تیله بازی می کنند. هیچ مراقبتی از خانه به وجود نمی آید، همه چیز خراب شده و خراب تر می شود. بچه های کوچک روستا البته فردوسی را می شناسند به قول خودشان: «خانه ی فردوسی بهترین جا برای بازی است، چون هم بالاتر از همه ی خانه هاست و هم همیشه سایه است.»



                     این دو پیرمرد نزدیکترین همسایه های خانه فردوسی هستند

                      که کاملا در فقر و با کمک سایر مردم روستا زندگی می کنند

همسایه های فردوسی اما همه در فقر مطلق زندگی می کنند. فقر کاملاً مطلق. اینها را باید بروید ببینید. تأثربرانگیز است ولی باید دیده شود. کوچه های خاکی و خراب، لباس های مندرس و کهنه، اعصاب های خورد در کنار یک مهربانی اصیل روستایی اولین چیزهایی است که نگاه هر گردشگری را به خودش جلب می کند.



               اینها هم تیله بازها یا به قول ما مشهدیها توشله بازهای داخل خانه ی فردوسی.

                            حال می کردند مثل بچگی های خودم کثیف و شلوغ

مسلماً وجه تاریخی روستا و اهمیت فرهنگی آن در تاریخ ایران زمین با دیدن این مشکلات چندان به چشم نمی آید. شما نمی توانید بروید از زادگاه فردوسی دیدن کنید ولی فقر و خستگی همسایه های سراینده ی شاهنامه را از وضع موجود نادیده بگیرید.

به گفته ی یکی از اهالی: «الان روستا جمعیتش خیلی کم شد، اکثراً بیکار هستند، از وقتی که سهم ما را از آب سد کارده قطع کردند و به مشهدی ها دادند، روستا خالی شده.»



                 نکته جالب البته این بود که بعضی از همسایه های جناب فردوسی

                          از نعمت بهره مندی از ماهواره لااقل برخوردار بودند



به قول یکی از دوستان هم: «اگر این روستا یک روستای معمولی بود، رسیدگی به آن هم آسان بود، یک خیابان و دو تا کوچه می کشیدند و آسفالتش می کردند ولی تاریخی بودن روستای پاژ و بی توجهی و بی خیالی مسؤولین باعث دردسر اهالی شده.»

یکی دیگر از دوستان هم حرف جالبی می زد. می گفت: « بریم از اداره ی اوقاف خواهش کنیم بیاید یکی دوتا امام زاده اینجا کشف کرده یا راه بندازد تا مگر وضع اینجا بهتر بشود. فردوسی که برای اینها شوربختی داشته انگار"

ای بابا



                                  این هم میل اخنگان معروف توس

                    در قدیم این میلها یا برجها را به فاصله ی هر ۹فرسنگ راه

                     برای پیدا کردن مسیر اشخاص یا کاروان ها می ساخته اند

برگشتن به تن

layalila6 — Sun, 11 May 2008 09:55:18 GMT

شعرنامه ي چهارم من به تيرداد نصري

با همه ی دست هایی که دارم

هیچ خودکاری آبی نمی شود که از تو بنویسم

«چه چشم هایی داشتی

وقتی که مادر من بودی

و مارها از ستون مرمر بالا می رفتند.....»

.....می رقصیدی....

...... می دیدم.......

اگر حواس مرگ، پرت دنیا باشد

و من مشق های شبم را ننویسم

یا اگر کافور به میم الفبا نرسد

تکلیف پلک های معشوقه ام چه خواهد شد

که می خواست

سرمه اش را به چشم های من بریزد

تا شبم را غلیظ تر کند...؟

راستی

حالا که من به تو برمی گردم

آیا ما سرنوشت را می سازیم یا سرنوشت خودش را به ما تحمیل می کند؟

مادرم می گفت: تو بگو این کدام دوستت بود که نقاشی می کرد... که شعر هم می خواند... که صدای خوبی هم داشت... که اصلاً حرف نمی زد... پس تو کی می خوای این اتاق را تمیز کنی... این دست ها را بتکانی..... و رو به این بهار از راه نرسیده... چند تا سرفه ی بلند... ؟

رد می شوم از سر سطر

می نویسم باز

صحرا همیشه هست

ای زبان مخفی خاک!

چه کسی حالا

چشم مار را از خواب های من دور می کند

تا کجاوه ی مادرم به صحرای هفتم نرسد

و من ننویسم او که بود در طوفان شن؟

... می رقصید...

... می دیدم...

از خودم... از خورشید... از ریشه های اولیه ام... از مادري که مرا زائیده... از مارها... از این دوست گم شده ی نقاشم... از سیگار... از دغدغه... از صبر... از کنند... از که... از می خواهم... می خواهم که صبر کنند...

به چشم برهم زدنی

بروم به دنیا بیایم از... مادرم... کمی

و رو به این جهان ناشناخته... چند تا سرفه ی بلند:

که ای خاک!

ای زبان درخت!

من را به درونم برگردان، به واژه های مادرم... به مادرم که می گفت:

«پس این کدام دوستت بود که نقاشی می کرد و گاهی از لمس خاک به درون خانه برمی گشت»

تا بروم از سر سطر

خط چشم بردارم و بنویسم...

اگر حواس دنیا.... پرت مرگ باشد

و در چشم مار، اشک من برقصد

تکلیف دست های معشوقه ام چه خواهد شد

که می خواست

برایم انار بشکند... این روزها... از دست رنگ؟

با این سر سرگردان

راستی

اگر نشود یک شعر عاشقانه بگویم

جواب مادرم چه می شود پس؟

يا.....

این کدام دوستم بود که شعر می خواند..... که ساز هم می زد... که صدای خوبی هم داشت...

که مادرم را فرامی خواند ....به سمت جهان؟

فردوسیا3

layalila6 — Tue, 06 May 2008 13:47:18 GMT

بررسی موسیقی شعر در شاهنامه

گفتگوی کوتاه من با دكتر نقيب نقوي استاد دانشگاه فردوسي مشهد به بهانه بزرگداشت روز فردوسي و چاپ كتاب ايشان "شكوه سرودن" ( بررسي موسيقي شعر در شاهنامه) كه به طور تخصصي اولين پژوهش علمي در اين زمينه است.

آقاي دكتر! اجازه بدهيد با يك سوال كلي شروع كنم؛در تاريخ ادبيات فارسي، شاعران حماسه سراي زيادي وجود داشته اند كه به سرودن آثار حماسي اهتمام ورزيده اند اما چرا بعضي مثل فردوسي چنين ماندگار مي شوند و به اين شكل آثارشان در ذهن مردم ايران جاودان مي شود؟

ببينيد حتي اگر كار سترگ فردوسي را در سرودن 48 هزار بيت به صورت داستانهايي مختلف در نظر نگيريم و بخواهيم او را فقط از لحاظ شخصيتي بررسي كنيم، بايد بگوييم او داراي يك روح حماسي بود. فردوسي از درون، شخصيت ساخته و استواري داشت. چون يك "دهقان نژاد" بود و مي دانيد كه دهقانان در آن زمان طبقه اي محترم و مهم بودند. از طرفي، فردوسي علاقه زيادي به كشورش ايران و سنتهاي كهن آن داشت. موضوع خردورزي و ستودن خرد هم از ديگر امتيازهايي است كه او را در برجسته شدنش ياري مي كند. شما نگاه كنيد كه آيا كسي به او مالي داده است يا او از كسي توقع چيزي داشته؟ جوششي در فردوسي شكل گرفته بود كه برخاسته از آن ناسيوناليسم و راسيوناليسمي بود كه او به آنها عشق مي ورزيد. اين مسأله حتي در ادبيات معاصر ما هم به چشم مي خورد. كسي مثل مرحوم اخوان ثالث نيز چنين روحياتي داشت. آن وقت شما شرايط اجتماعي را هم در نظر بگيريد كه وقتي در كنار اين ويژگيهاي دروني فرد قرار مي گيرد، اثري سترگ همچون شاهنامه خلق مي شود.

*اين شرايط اجتماعي كه مي فرماييد، منظورتان يك شرايط ناموزون تاريخي است يا معتقديد هر شرايطي مي تواند مولد آثاري بزرگ شود؟
نه، منظور همان شرايط ناموزون است. فشارهايي كه آن زمان به مدت چند سده بر مردم ايران وارد مي شد. آن توهينهايي كه مي شد و آن نابسامانيهاي اجتماعي كه بوده، به دنبالش يك سامان فرهنگي همچون شاهنامه را دارد. همان طور كه نابسامانيهايي كه در حدود 300 سال توسط مغول و تيمور به ايرانيان تحميل شد، باعث به وجود آمدن اثري به نام مثنوي معنوي شد. بنابراين، به گمان من، هر نابساماني اجتماعي در ايران يك سامان فرهنگي به دنبال خود داشته يا به قول شما هر ناموزوني تاريخي با خود توليد آثار بزرگ ادبي را به همراه داشته است كه اجمالاً شاهنامه و مثنوي معنوي، آن سامانه هاي فرهنگي هستند كه گفتيم.

*آيا مي توانيم اين حكم كلي را بپذيريم و به همه تاريخ نسبت بدهيم؟ اينها كه فرموديد زمان شمولي و مكان شمولي هميشگي دارد؟

من مي گويم اينها مسلمات ساده تاريخي هستند كه در روان شناسي تمام اقوام و ملتها بررسي و اثبات شده است. وقتي يك موقعيت نابسامان اجتماعي به يك جامعه تحميل مي شود و آن جامعه هيچ پناهگاهي ندارد، به ناچار تنها پناهگاهش را خودش مي داند يا بهتر بگويم، روان فردي خودش را. به اين اعتبار است كه آن آثار بلند عرفاني، حماسي آفريده مي شود.

*يعني مي فرماييد ضروريات اجتماعي دوران فردوسي به نحوي بوده كه اگر ابوالقاسم فردوسي دست به سرودن شاهنامه نمي زد، شرايط، يك نفر ديگر را مجبور يا مأمور به اين كار مي كرد؟

سؤال خوبي مي كنيد! ببينيد قبل از فردوسي هم كساني به سرودن شاهنامه مي پردازند. بعد از او هم خيلي ها اين كار را مي كنند. اگر فردوسي، گرشاسب را به هر دليلي از شاهنامه حذف مي كند، يا داستان آرش را به آن شكل دقيقش نمي آورد، مبدأ اين ستاره دنباله دار تا روزگار ما مي شود. اما آثاري كه 40 يا 50 سال قبل و بعد از فردوسي سروده مي شود، هيچ كدام با شاهنامه قابل مقايسه نيستند، چون تنها بايد فردوسي پيدا مي شد و نه هيچ كس ديگري، چون زمانه ايجاب مي كرد كه نطفه آن چيزهايي كه در زهدان ذهن ايرانيان بسته شده بود، توسط انسان خلاق و حكيمي مثل فردوسي با آن قابليتهاي ويژه بالنده شود. ويژگيهايي كه گفتم، دو محور اصلي دارد: يكي وطن پرستي و عشق به وطن و ديگري خردگرايي.

*آقاي دكتر، اگر اجازه مي دهيد مسير بحث را عوض كنيم. شما به تازگي كتابي تحت عنوان "شكوه سرودن"، بررسي موسيقي شعر در شاهنامه به چاپ رسانده ايد. بفرماييد كه از لحاظ موسيقيايي كار فردوسي را در چه سطحي ديديد؟

كارما در اين كتاب بررسي موسيقي بر مبناي قافيه بوده است. به پيشنهاد دكتر شفيعي كدكني، آمديم هزار و 14 بيت از دقيقي طوسي گرفتيم، هزار بيت هم از گرشاسب نامه گرفتيم و سه هزار بيت هم به طور تصادفي از فردوسي. هنگام مقايسه اين ابيات از اين سه شاعر بود كه توانستيم به هنر فردوسي پي ببريم. متوجه شديم كه به عكس آن دو ديگر، هيچ تعمد و تصنعي در كارش ندارد؛ ولي اكثراً از آن دسته از قوافي استفاده مي كند كه "اعنات" دارد، لزوم مالايلزم هست. قافيه هايش بسيار غني است. خيلي بندرت يك قافيه پيدا مي كنيد كه يك همساني داشته باشد، بيشتر دوهمساني يا سه همساني است.
مثلاً خيلي كم پيش مي آيد كه دانا را با كلمه اي مثل "گويا" قافيه كند.

*پس از اين روش مي توان براي شناسايي ابيات دستكاري شده و الحاقي شاهنامه استفاده كرد؟

بله دقيقاً، دستاورد ما هم همين بود. چون از رهگذر دسته بندي قوافي و بررسي موسيقي شعر فردوسي، به يك قانونمندي رسيديم كه بسياري از ابيات الحاقي و دستكاري شده را كه بر اثر بي سوادي يا كم سوادي ناسخان و كاتبان به وجود آمده، مي توان شناسايي كرد و به شعر راستين فردوسي دست يافت. حتي از اين طريق مي توان اصيل ترين نسخه موجود از شاهنامه را هم شناسايي كرد كه به گمان من چون تمام نسخه هاي موجود را مد نظر داشتيم، نسخه فلورانس اصيل ترين نسخه است و اين را از راه بررسي موسيقيايي ابيات آن به دست آورديم . براي مثال، در نسخه مسكو كه از نسخه لندن گرفته شده، اين بيت آمده كه:
عروسم نه بايد كه رعنا شوم
به نزد خردمند رسوا شوم
اين نسخه "رعنا" را با "رسوا" قافيه كرده؛ اما در نسخه هايي ديگر به جاي "رسوا" كلمه "كانا" آمده است. از لحاظ موسيقيايي، اين "كانا" كه دو همساني با "رعنا" دارد درست تر به نظر مي رسد، چون همان طور كه گفتم فردوسي عموماً قوافي اش را با دو يا سه همساني مي آورد. در ضمن اينكه هم "رعنا" و هم "كانا" در لغت به معناي احمق هستند و با آمدن خردمند در مصراع دوم تناسب معنايي زيبايي به وجود مي آورند و اين چنين، هم فرم و هم محتوا هر دو در كنار هم خوش مي نشينند. اين را مي توان به ساير ابيات هم تعميم داد و سره را از ناسره بازشناخت.

*حالا چه شد كه مبناي بررسي را فقط بر روي قافيه گذاشتيد؟

با آقاي دكتر شفيعي كدكني كه مشاوره مي كردم، نظرشان اين بود كه قافيه ها گوياتر هستند. مثلاً عطار "شنفت و گرفت" را در شعرش قافيه كرده اما امروز مي گويند اين كار غلط است؛ در حالي كه در روزگار عطار اين كلمه ها را "شنوفت و گروفت" تلفظ مي كردند. حرف اين است كه ما روي قافيه مي توانيم استناد زباني كنيم كه باز اين براي شناختن ابيات درست از نادرست، بسيار مفيد است.

*به غير از اينها، شما شاهنامه را از ديگر جهات مثل موسيقي دروني و بيروني داراي چه امكانات و وضعيتي مي دانيد؟

از اين لحاظ هم فردوسي در اوج است. براي مثال، به اين بيت كه هم فردوسي آورده و هم دقيقي طوسي، توجه كنيد. بيت دقيقي اين است:
يكي بود نامش خشاش دلير
پذيره نرفته و را نره شير
اما ببينيد فردوسي چه مي گويد:
گوي نامدار است و شاهي دلير
نينديشد از جنگ يك دشت شير
يا درگرشاسب نامه آمده است:
نه هر كس پي شير شد خورد گور
بساكس كه از شير شد بخت شور
حالا ببينيد با همين قافيه فردوسي چه مي كند:
بسان پلنگي كه بر پشت گور
نشيند برانگيزد از گور شور
اصلاً منش زباني و بينش فردوسي در يك سطح ديگر است. يا وقتي كه درباره بهمن پسر اسفنديار كه آمده تا پيامش را به سيستان برساند صحبت مي كند؛ آن ديده باني كه بهمن را سوار بر اسب مي بيند، گزارش مي كند كه يك نفر دارد مي آيد كه ما نمي دانيم كيست. مي گويد:
كه آمد نبرده سواري دلير
به هراي زرين سواري به زير
مي دانيم كه موسيقي "هرا" و "زرين" پشت سر هم صداي نفس نفس زدن اسب را در ذهن تداعي مي كند و به بيت از لحاظ موسيقي دروني انسجام خاصي مي دهد.

*اگر اجازه بدهيد، سؤال ديگري مطرح كنم كه ذهن خيلي ها را مشغول كرده و آن اينكه سرانجام آيا فردوسي، محمود غزنوي را مدح كرده است يا نه؟

فردوسي او را مدح كرده. بله، ولي اصلاً به اين خاطر نبوده كه او را واقعاً مدح كند تا مثل خيلي هاي ديگر از او چيزي بگيرد. در آن روزگار نه صنعت چاپ داشتيم و نه امكاناتي ديگر. فردوسي حيفش مي آمده كه زحمات سي، چهل ساله اش از بين برود. اگر چه آنها در حدود 250 سال تا چاپ اولين نسخه شاهنامه به طور شفاهي در سينه مردم ماند. ولي بله، او محمود را ستوده. اما وقتي هم كه شاهنامه را برد و يك مقداري خواندند، محمود غزنوي اگر يك حرف راست در عمرش زده باشد شايد اين باشد كه به فردوسي گفت: "شاهنامه هيچ نيست جز حديث رستم و در سپاهيان من هزاران مرد مثل رستم وجود دارد."
فردوسي هم گفت: "ندانم كه در سپاه تو چند نفر چون رستم هست، اين قدر دانم كه مادر گيتي فرزندي مثل رستم نيافريده است." حرف راست محمود همين بود كه گفت "تو حديث رستم را گفتي" چون از شاهي مثل محمود در تمام شاهنامه در حدود هفده يا هجده بيت بيشتر سخن به ميان نيامده است.

*گفتگو طولاني شد، از شما تشكر مي كنم اما به اين سؤال هم پاسخ بدهيد كه اگر شاهنامه نبود...

اگر شاهنامه نبود، باور كنيد كه از قوميت ايراني هم خبري نبود. شاهنامه بزرگترين اثر حماسي جهان است. ما فضل تقدم "ايلياد" و "اوديسه" و گستردگي 2500 بيتي "مهابها راتها" را پنهان نمي كنيم، ولي هيچ كدام به پاي شاهنامه فردوسي نمي رسند. شخصيتهاي اسطوره اي در شاهنامه طوري نيستند كه دست نيافتني باشند.چيزي مثل "هركول" يا "پرومته". آنها هم انسانند، مثل خود ما. به همين دلايل است كه مي توانيم بگوييم شاهنامه سند لياقت زبان فارسي است و نشان مي دهد كه اين زبان لياقت ماندگاري را داشته است و تا هميشه نيز خواهد داشت.